Wat hoogbegaafdheid is
Zo’n 2 tot 2,5% van de mensen is hoogbegaafd. Hoogbegaafdheid is meer dan enkel een hoog IQ hebben (boven de ongeveer 130). Mensen die hoogbegaafd zijn zien snel verbanden en hebben vaak ook een goed geheugen. Ze zoeken meestal graag uitdaging op, kunnen vaak goed problemen oplossen en zijn vaak sterk in het bedenken van nieuwe ideeën. De meeste mensen die hoogbegaafd zijn hebben een sterk gevoel voor rechtvaardigheid en zijn kritisch wanneer ze iets onterecht of onethisch vinden. Ze zijn vaak nieuwsgierig aangelegd, maken graag zelf keuzes en werken bij voorkeur meestal autonoom. Naast regulier hoogbegaafden, bestaan er ook uitzonderlijk hoogbegaafden (ook wel UHB genoemd). Deze mensen hebben een IQ van 145 of hoger. Deze groep ervaart de wereld vaak extreem intens en loopt tegen specifieke uitdagingen aan. Hoogbegaafdheid is aangeboren en genetisch. Het is niet altijd even goed zichtbaar, zeker niet in bijvoorbeeld culturen die niet sterk op onderwijs gericht zijn. Ook is er veel variatie in hoogbegaafde mensen; het is zeker niet altijd enkel dat kind dat bij elke vraag van de leraar zijn vinger in de lucht steekt.
Waar mensen met hoogbegaafdheid tegenaan lopen op het werk
Hoewel hoogbegaafdheid in eerste instantie enkel een kracht lijkt te zijn, kunnen mensen met hoogbegaafdheid in het dagelijks leven en op de werkvloer tegen veel aanlopen. Hier zijn enkele punten waar mensen met hoogbegaafdheid vaak tegenaan lopen op het werk:
Snel overprikkeld raken:
Net als bij mensen met autisme raken mensen met hoogbegaafdheid ook sneller overprikkeld. Dit komt doordat alle geluiden, texturen, en andere externe prikkels intensief binnenkomen. Maar ook bijvoorbeeld emoties komen bij mensen met hoogbegaafdheid extra sterk binnen. Dit kan erg intensief en vermoeiend zijn.
Perfectionisme:
Mensen met hoogbegaafdheid zijn vaak erg perfectionistisch. Ze leggen de lat hoog en verwachten uitzonderlijke prestaties van zichzelf. Maar ook mensen met hoogbegaafdheid maken fouten en zijn niet in alles even goed. Wanneer ze iets fout doen, kunnen ze erg streng voor zichzelf zijn. Ook kunnen ze als gevolg van hun perfectionisme faalangst ontwikkelen. Faalangst kan tot gevolg hebben dat ze uitdagingen gaan vermijden of juist zo veel stress hebben dat ze erdoor onderdoor gaan.
Moeite met autoriteit:
Mensen met hoogbegaafdheid kunnen er vaak moeilijk tegen als iemand zich autoritair tegen hen gedraagt. Ook veel aansturing vinden ze vervelend. Regels en beslissingen die voor hen onlogisch of oneerlijk aanvoelen kunnen ze erg veel moeite mee hebben.
Verveling:
Mensen die hoogbegaafd zijn vinden het vaak lastig om eenvoudige of herhalende taken uit te voeren. Dit stimuleert hen niet en het zorgt ervoor dat ze verveeld raken. Ze verliezen dan hun focus, wat kan leiden tot slechtere prestaties.
Laag zelfbeeld:
Mensen met hoogbegaafdheid kampen vaak met een laag zelfbeeld. Dit kan tegenstrijdig lijken, maar is vaak het gevolg van het anders zijn dan anderen. Dit maakt het lastig om aansluiting te vinden bij andere mensen en dat kan eenzaam aanvoelen. Andere mensen kunnen iemand met hoogbegaafdheid soms vreemd, eigenwijs of arrogant vinden.
Te veel nadenken:
Mensen met hoogbegaafdheid denken vaak erg diep na. Een gevolg hiervan kan zijn dat iemand blijft hangen in details en hierdoor het overzicht verliest. Ook kan dit als gevolg hebben dat iemand het lastig vindt om snel beslissingen te maken. Iemand blijft dan bijvoorbeeld de voor- en nadelen overwegen. Daarnaast kan iemand met hoogbegaafdheid negatieve gebeurtenissen goed onthouden en hier vaak lang en veel over nadenken. Dit kan bijvoorbeeld somberheid of angst opwekken.
Hoe je als leidinggevende rekening kan houden met hoogbegaafde medewerkers
Het eerste advies dat ik kan geven is: denk niet dat hoogbegaafdheid enkel een kracht is. Natuurlijk heeft het ook zijn voordelen. Een hoogbegaafde medewerker kan snel nieuwe kennis tot zich nemen, kan goed complexe problemen oplossen en kan soms met geniale ideeën komen. Maar niet iedereen op de werkvloer zal dit kunnen waarderen. Er kan jaloezie ontstaan en de hoogbegaafde medewerker kan het lastig vinden om zich thuis te voelen in het team. Ook kunnen anderen de hoogbegaafde medewerker een streber vinden, of hem/haar arrogant vinden. Het is dus belangrijk om de medewerker goed te ondersteunen en de sfeer in het team te blijven peilen. Geef vooral de boodschap mee dat iedereen zijn eigen sterktes heeft. Het is belangrijk dat de medewerker met hoogbegaafdheid voldoende autonomie heeft. Dit zorgt er ook voor dat degene uitdaging en afwisseling kan opzoeken wanneer daar nood aan is. Wanneer iemand met hoogbegaafdheid te streng voor zichzelf is, geef dan zeker de boodschap mee dat echt iedereen fouten mag maken. En dat je voor iedereen de lat gelijk legt; het is niet dat diegene perfect moet zijn in alles vanwege zijn hoogbegaafdheid.
Blijf in gesprek over wat er in het hoofd van de hoogbegaafde omgaat. Omdat hij of zij vaak geneigd is veel na te denken over details, kan dit onnodig veel tijd en energie kosten. Door hierover in gesprek te gaan kan er veel opgehelderd worden en kunnen er samen knopen doorgehakt worden of bepaalde zaken opgehelderd worden. Ten slotte is het belangrijk om stress door overprikkeling te voorkomen. Dit is mogelijk door samen te bekijken of iemand voldoende tijd in een prikkelarme omgeving doorbrengt of door prikkels weg te nemen. Denk aan een rustige bureauruimte, wat vaker even de deur dicht doen of een kort wandelingetje tussendoor.
Wil je meer weten over het omgaan met hoogbegaafdheid op de werkvloer? Dan zijn de opleidingen Psychologie voor leidinggevenden en Neurodivergentie op de werkvloer misschien wel wat voor jou.
Bekijk hier het Mentaworx YouTube filmpje over hoogbegaafdheid en hoe je hier als leidinggevende rekening mee kan houden: